Մեկ տարում՝ 325 զոհ. այսօր տրանսգենդեր մարդկանց հիշատակի միջազգային օրն է

Տրանսգենդեր մարդկանց հիշատակի միջազգային օրը՝ նոյեմբերի 20-ին, աշխարհը հիշում է տրանսֆոբիայի զոհ դարձած տրանսգենդերներին: Ըստ Transgender Europe կազմակերպության հրապարակած` «Տրանս անձանց սպանությունների մոնիտորինգ» ամենամյա ուսումնասիրության արդյունքների՝ 2016-ի հոկտեմբերի 1-ից մինչև 2017-ի սեպտեմբերի 30-ն ընկած ժամանակահատվածում աշխարհի 71 երկրում սպանվել է 325 տրանսգենդեր անձ:

Սպանությունների ամենամեծ թիվը գրանցվել է Բրազիլիայում՝ 171, Մեքսիկայում՝ 56 և Միացյալ Նահանգներում՝ 25: Նշենք, որ 2008-ի հունվարից մինչ օրս գրանցվել է տրանս անձանց սպանության 2609 դեպք:

Տրանսգենդեր մարդիկ աշխարհի տարբեր երկրներում ատելության հողի վրա իրականացվող սարսափելի բռնությունների մշտական զոհեր են: Տրանս անձանց նկատմամբ իրականացված բռնություններն ու սպանությունները հաճախ չեն գրանցվում: Շատ երկրներում տրանս անձանց նկատմամբ իրականացված բռնությունների վերաբերյալ տվյալները համակարգված ու մշտապես կերպով չեն հաղորդվում, ուստի բռնությունների ու սպանությունների իրական թիվը որոշելն անհնար է:

Տրանսգենդեր անձանց նկատմամբ բռնությունները հաճախ համընկնում են հասարակություններում առկա ատելության այլ հիմքերի հետ՝ ռասիզմ, սեքսիզմ, քսենոֆոբիա, սեքս աշխատողների նկատմամբ բացասական տրամադրվածություն ու խտրականություն

Հայաստանում նույնպես հարգել են բռնությունների զոհ դարձած տրանսգենդեր անձանց հիշատակը։ Այս առնչությամբ LGBTnews-ը զրուցել է «Իրավունքի կողմ» հասարակական կազմակերպության նախագահ Լիլիթ Մարտիրոսյանի հետ։ 

֊ Լիլի՛թ, այս օրերին Հայաստանի մի քանի քաղաքներում, ինչպես նաև Վրաստանում մոմավառություն եք կազմակերպել՝ ի հիշատակ զոհված տրանսգենդեր անձանց: Ինչպե՞ս էին մարդիկ արձագանքում:

֊ Այո՛, մենք, լինելով առաջին տրանս կազմակերպությունը ոչ միայն Հայաստանում, այլ նաև ամբողջ Կովկասում, կազմակերպել ենք մոմավառություն Դիլիջանում, Գյումրիում, Վանաձորում և Վրաստանում ու տրանս դրոշն ենք բարձրացրել: Մենք այսպիսով հարգում ենք մեր տրանս քույրերին և եղբայրներին, ովքեր այս տարիների ընթացքում զոհ են դարձել տրանսֆոբիայի: Ինչ վերաբերում է հասարակության արձագանքին՝ մարդիկ կային, որոնք մեզ «թարս էին նայում», բայց մենք փորձեցինք ամեն ինչ անել, որ չմոտենան: Մենք բոլորովին վերջերս նաև տեսանյութ հրապարակեցինք, որում պատկերված են երեք տրանս մարդիկ, որոնց առջև դռները փակվել են աշխատանքի վայրում, տանը, ուսման վայրում:

֊ Նմանատիպ միջոցառումներով նաև տրանս անձանց տեսանելիությունն է բարձրանում․․․

֊ Տարիների ընթացքում ԼԳԲ մարդկանց հասարակությունն արդեն ինչ-որ չափով նայում է
այնպես, ինչպես նրանք կան, բայց տրանս անձանց շատ քիչ մասին կարող ես փողոցում տեսնել, նրանց մասին լսել: Մեր կազմակերպության աշխատանքի շնորհիվ, իհարկե, նրանց տեսանելիությունը որոշ չափով բարձրացել է, ինչը մի կողմից լավ է, մի կողմից`վատ: Մի կողմից լավ է, որ տարիներ շարունակ տրանսգենդեր մարդիկ խտրականացվելով և լուսանցքից այն կողմ գտնվելով՝ հիմա տեսանելիությունը բարձրանում է, իսկ մի կողմից երբ տեսանելիությունը բարձրացվում է՝ հասարակությունն ավելի ագրեսիվ է դառնում: 

֊ Ձեր կազմակերպությունն ունի՞ Հայաստանում տրանսգենդեր մարդկանց նկատմամբ բռնությունների վիճակագրություն: 

֊ Վերջին երկու տարիների ընթացքում Հայաստանում թե՛ դպրոցներում, թե՛ փողոցում, թե՛ բուհական հաստատություններում տրանս անձանց նկատմամբ բռնությունը շարունակվում է: Մեր կազմակերպության անդամների նկատմամբ, օրինակ, մի քանի անգամ բռնություն է կիրառվել միայն այն բանի համար, որ մենք տրանս կազմակերպություն ենք: Պետք է նշել, որ այս առումով Վրաստանում վիճակն էլ ավելի լուրջ է: Այնտեղ վերջին երկու տարվա ընթացքում երեք տրանս անձ է զոհվել:

֊ Մոտ ապագայում ի՞նչ ծրագրեր ունեք` կապված տրանսգենդեր անձանց, նրանց իրավունքների, խնդիրների հետ:

֊ Ունեցանք շատ միջոցառումներ, որ տրանս անձանց տեսանելիությունը բարձրացվեր: Մենք պետք է ամեն ինչ անենք, որ տրանսգենդեր մարդիկ աշխատանքի վայրում խտրականության չենթարկվեն, որ իրենց աշխատանք տրամադրեն: Մեզ մոտ, օրինակ, երկու տրանսգենդեր կանանց աշխատանք ենք տվել: Հայտնի է՝ տրանսգենդեր մարդկանց մի մասը սեքս աշխատանքով է զբաղվում ու հաճախակի է խտրականության ենթարկվում: Մեկ դոնոր կա, որը վերջերս ֆինանսավորեց, որ գիշերային թեժ գիծ լինի: Մենք պատրաստվում ենք սեռափոխության օրինագծի մշակում սկսել, տրանսգենդեր անձանց կրթության հետ կապված խնդիրները լուծել և այնպես անել, որ սովորել ցանկացող տրանսգենդեր մարդիկ առանց խոչընդոտների սովորեն բուհերում և չխտրականացվեն: 

֊ Արդյոք տրանսգենդեր անձանց նկատմամբ հասարակության, ինչպես նաև իշխանությունների բացասական վերաբերմունքի պայմաններում հաջողվո՞ւմ է արդյունավետ աշխատել ու հաջողությունների հասնել:

֊ Ես իշխանությունից շատ գոհ եմ. Արդարադատության նախարարությունից շատ գոհ եմ, որովհետև իրենք մեզ շատ հարցերում են աջակցել` կապված անվանափոխության հետ. վերջին երկու տարվա ընթացքում մեր կազմակերպության և Արդարադատության նախարարության համատեղ աշխատանքի շնորհիվ արդեն տասը տրանսգենդեր անձ անվանափոխվել է: Ես Հայաստանի իշխանություններից գոհ եմ, որովհետև ոչ մեկից երբևիցե հոմոֆոբ արտահայտություններ չեմ լսել։ Միայն եղել է ՀՀԿ-ական
Նաիրա Նահապետյանը, որ հարձակում է գործել մեր նկատմամբ: